Data:

18 juni 2013 18 juni 2013

Tijden:

9.30 - 16.30 uur

Locatie:

Utrecht

Prijs:

€ 595

Programma en docenten

Inhoud en doelgroep

Regelgeving Duurzaamheid is een breed samengestelde bundel met een binnen de grenzen van het redelijke zo compleet mogelijk beeld van de relevante regelgeving.

1-daagse cursus

Lichthinder, ruimte en integraliteit

Bewust verlichten van de openbare ruimte

Unieke cursus!
Relatie lichthinder en ruimte
Integrale beleidsaanpak
Voorschriften en richtlijnen
Balang van samenwerken tussen disciplines
Praktische workshops: zelf aan de slag

Inleiding
Kunstlicht is vanzelfsprekend geworden en belangrijk voor onze persoonlijke en economische ontwikkeling. Het besef dat kunstlicht ook nadelige effecten heeft wordt echter steeds groter, zowel bij burgers als bij overheden. Kunstlicht kan een verstorende werking hebben op de gezondheid van mensen en dieren, veroorzaakt horizonvervuiling, vermindert de zichtbaarheid van de sterren en kost veel energie. Dit alles vraagt om een werkwijze, waarbij bewust wordt omgegaan met verlichting.

Licht in relatie tot andere beleidsterreinen
Licht en donkerte raken vanuit diverse hoeken het werk van provincies, gemeenten, maatschappelijke organisaties en andere partijen in de openbare ruimte. De kwaliteit van het landschap maar ook de sfeer van stedelijke gebieden wordt ’s nachts grotendeels door kunstlicht bepaald. Flora en fauna worden door erdoor beïnvloed. Niet alleen Openbare Verlichting is van belang want er zijn vele andere bronnen van licht. Lagere overheden zijn actief op vele terreinen waarbij licht een rol speelt: ruimtelijke ordening, in centrumgebieden en woonwijken, bij sportterreinen, landbouw en recreatie, bedrijventerreinen, reclame, natuur, energie en klimaat. Voor bewust verlichten is het daarom nodig om over de schutting te kijken.

Integrale beleidsaanpak naast beperkte specifieke regelgeving
Als je een gebied bewust wilt gaan verlichten, zul je een gecombineerde aanpak nodig hebben van wetgeving, beleid en uitvoering. Binnen ruimtelijke ordening en milieu zijn er weinig harde regels voor lichthinder en lichtvervuiling. Een aantal voorschriften en richtlijnen biedt echter wel degelijk aanknopingspunten.

Daarnaast is vooral een integrale aanpak van belang waarbij verschillende stakeholders en beleidsterreinen worden betrokken en samen komen tot een visie op licht in de openbare ruimte. Vanuit de visie kunnen diverse concrete maatregelen worden genomen, waarbij vaak tegelijk ook energiebesparing wordt gerealiseerd. Licht is een overkoepelende factor die een rol speelt bij het behalen van allerlei doelen van gemeenten, provincies en anderen die werken in de openbare ruimte.

Inhoud en resultaat
Deze cursus brengt alles bij elkaar om lichthinder op zo integraal mogelijke wijze aan te pakken. Doel is te komen tot bewust verlichten van de openbare ruimte waarin rekening wordt gehouden met de voordelen en de nadelen van licht. Uitgangspunt is een samenwerking tussen personen van de relevante vakgebieden.

Doelgroep
Primair is de cursus bestemd voor beleidsadviseurs bij ruimtelijke ordening, milieu, openbare werken/verlichting, stedenbouw en landschap bij gemeenten en provincies. Daarnaast is de cursus interessant voor landschapsarchitecten en stedebouwkundige adviesbureaus, die de openbare ruimte invullen.

Opzet cursus
Het programma bestaat uit 2 theoretische blokken in de ochtend en twee praktijkblokken in de middag.

Cursusmateriaal
U ontvangt een syllabus met daarin de handouts en relevante achtergrondinformatie. Verder krijgt u in de periode rond de cursus ook één maand gratis toegang tot de unieke digitale kennisbank Rechtbank.nu.

Cursusleiding
De cursus wordt verzorgd door Licht en Donker Advies (Jaklien Vlasblom en Beatrijs Oerlemans) en Sotto le Stelle (Wim Schmidt).

Programma

Ochtend

In de ochtend vergroten de deelnemers hun (theoretische) kennis over licht in de openbare ruimte, bezien vanuit techniek, maatschappij en bestuur:

Welke vormen van licht zijn er in onze openbare ruimte?
Wat is de positieve en negatieve impact van licht op onze maatschappij?
Hoe kun je de negatieve impact beperken vanuit techniek?
Welke mogelijkheden zijn er op het gebied van wet-en regelgeving, beleid en uitvoering?
Welke rol kunnen de richtlijnen en aanbevelingen van de NSVV daarbij spelen?

Blok 1 Introductie en basisbegrippen

Introductie in licht: wat zien we, waarom kunnen we iets zien?
Korte geschiedenis van kunstmatig licht en de omvang en toename daarvan.
Waarom gebruiken we kunstlicht?
Lichthinder en lichtvervuiling: welke negatieve aspecten zijn er?
Duisternis als kwaliteit.
Welke instrumenten hebben we om probleem te analyseren: monitoring, kaarten, IPO Licht.
Welke technische instrumenten zijn er om probleem aan te pakken: dimmen, afscherming soorten armaturen, led verlichting, kleurkeuze.
Internationale aspecten: IDA, wetgeving diverse Europese landen.

Blok 2 Mogelijkheden om lichtvervuiling te beperken

Wet- en regelgeving, beleid en uitvoering
Het onderwerp lichtvervuiling is niet een apart of nieuw beleidsveld maar maakt onderdeel uit van:

openbare verlichting, verkeer
milieu, energie, duurzaamheid
ruimtelijke ordening en wonen
natuur en landschap
bedrijven, economie, reclame
sport

Voor ieder beleidsveld wordt de relatie met licht besproken aan de hand van de volgende 3 aspecten:

bestaande wet- en regelgeving
beleid en visiedocumenten
uitvoering en concrete projecten

Richtlijnen en aanbevelingen van de NSVV
De richtlijnen en aanbevelingen van de Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde zijn geen hard wettelijk kader maar spelen een belangrijke rol als het gaat om verlichting. Besproken wordt welke richtlijnen en aanbevelingen er zijn en hoe ze gebruikt kunnen worden in praktijksituaties.

Middag

In de middag gaan de deelnemers aan de slag met een concreet casusgebied. Onderwerpen die aan de orde komen zijn:

Wat is de functie en de impact van licht in een bepaald gebied?
Wat zijn de wensen van stakeholders in een bepaald gebied?
Hoe kan bewust verlichten onderdeel worden van gebiedsontwikkelingsprocessen?
Hoe kun je het software programma IPO Licht inzetten om zichtbaar te maken wat de impact is van verlichting op het landschap en de sterrenhemel?
Hoe kun je sturing geven door andere ruimtelijke en technische keuzes te maken?

Blok 3 Workshop Softwaremodel IPO Licht: Inzicht in lichthinder in Gebied X
Softwarepakket IPO Licht maakt de invloed visueel van lichtbronnen op de omgeving, op het landschap en op de sterrenhemel. De deelnemers maken in korte tijd kennis met het pakket door de volgende stappen te doorlopen:

Op de geografische kaart van gebied X worden verschillende ruimtelijke ontwikkelingen worden getoond zoals de aanleg van een weg, woonwijk, bedrijven- of sportterrein
Bekeken wordt tot op welke afstand de verlichting nog zichtbaar is en wat het effect is op de hemelhelderheid

Blok 4 Workshop Beleid: Licht in het ontwikkelingsproces van Gebied X
Tijdens deze workshop wordt bekeken hoe verlichting en de belangen van partijen een rol spelen in het ontwikkelingsproces van gebied X. Daartoe worden de volgende stappen doorlopen:

De deelnemers verplaatsen zich in de positie van verschillende stakeholders (burgers, bedrijfsleven, bestuurders, maatschappelijke instellingen, agrariërs, etc.)
De deelnemers gaan verschillende ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied inplannen. Daarbij bekijken ze de functie van licht maar ook de negatieve impact ervan. Hierbij wordt helder waar de belangen van stakeholders botsen maar ook waar ze elkaar versterken.

Eindresultaat is een Bewust Verlicht plangebied waarin verschillende belangen zijn afgewogen en de diverse mogelijkheden zijn benut uit Blok 2 om lichthinder te beperken.

Ter afsluiting wordt besproken op welke wijze iedere deelnemer de opgedane kennis in haar eigen werkveld kan inzetten om te komen tot Bewust Verlichten van de openbare ruimte.

Docenten

Beatrijs Oerlemans werkt zowel voor Licht en Donker Advies als voor bureau de Kok & partners. Samen met haar collega Daaf de Kok schreef zij onder andere ‘Handboek licht/donker’ (in opdracht van het Interprovinciaal Overleg) en het boek ‘Licht en ruimte, openbare verlichting in de omgeving’ (in opdracht van CROW). Daarnaast schrijft ze beleidsplannen en uitvoeringsprogramma’s voor gemeenten, met name op het gebied van licht in de openbare ruimte.

Jaklien Vlasblom werkt bij Licht en Donker Advies. Zij heeft tien jaar ervaring bij de provincie Utrecht en het samenwerken met gemeenten. Vanuit de uitvoering van energie- en klimaatbeleid stapte ze door naar energiezuinige verlichting. Ze nam onder andere zitting in de landelijke Taskforce Verlichting en startte het thema donkerte en lichtvervuiling in haar eigen organisatie. Sinds 2012 is ze werkzaam voor Licht en Donker Advies. Ze helpt gemeenten hun visie en aanpak te bepalen aangaande openbare verlichting, overige lichtbronnen, hun relatie tot de openbare ruimte en duurzaamheid.

Wim Schmidt van Sotto le Stelle is opgeleid als psycholoog en sterrenkundige en heeft de laatste 12 jaar zich gewijd aan lichthinder. Hij is de inspirator achter de wetgeving betreffende assimilatiebelichting voor kassen en heeft half Nederland qua duisternis nu in kaart gebracht. Hij geeft advies aan diverse overheden om tot vermindering van de lichtbelasting te
komen. Tevens is hij voorzitter van het Platform Lichthinder.