Data:
  • 15 april 2014
Tijden:
  • 9.30 - 16.30 uur
Locatie:
  • Utrecht
Prijs:
  • € 595
(Wilt u korting?)
Print deze pagina
1-daagse cursus

Lichthinder, ruimte en integraliteit


Bewust verlichten van de openbare ruimte

  • Relatie lichthinder en ruimte
  • Alle lichtbronnen inclusief openbare verlichting
  • Integrale aanpak
  • Voorschriften, richtlijnen, beleid en uitvoering
  • Aan de slag met praktijkcasussen

Inleiding
Kunstlicht is vanzelfsprekend geworden en belangrijk voor onze persoonlijke en economische ontwikkeling. Het besef dat kunstlicht ook nadelige effecten heeft wordt echter steeds groter, zowel bij burgers als bij overheden. Kunstlicht kan mensen hinderen, een verstorende werking hebben op de gezondheid van mensen en dieren, veroorzaakt horizonvervuiling, vermindert de zichtbaarheid van de sterren en kost veel energie. Dit alles vraagt om een werkwijze, waarbij bewust wordt omgegaan met verlichting.

Licht in relatie tot andere beleidsterreinen
Licht en donkerte raken vanuit diverse hoeken het werk van provincies, gemeenten, maatschappelijke organisaties en andere partijen die werken aan de openbare ruimte. De kwaliteit van het landschap maar ook de sfeer van stedelijke gebieden wordt ’s nachts grotendeels door kunstlicht bepaald. Flora en fauna worden erdoor beïnvloed. Niet alleen Openbare Verlichting is van belang want er zijn vele andere bronnen van licht. Lagere overheden zijn actief op vele terreinen waarbij licht een rol speelt: ruimtelijke ordening, in centrumgebieden en woonwijken, bij sportterreinen, landbouw en recreatie, bedrijventerreinen, reclame, natuur, energie en klimaat. Voor bewust verlichten is het daarom nodig om over de schutting te kijken.

Integrale beleidsaanpak naast beperkte specifieke regelgeving
Als je een gebied bewust wilt gaan verlichten, zul je een gecombineerde aanpak nodig hebben van wetgeving, beleid en uitvoering. Binnen ruimtelijke ordening en milieu zijn er weinig harde regels voor lichthinder en lichtvervuiling. Een aantal voorschriften en richtlijnen biedt echter wel degelijk aanknopingspunten.

Daarnaast is vooral een integrale aanpak van belang waarbij verschillende stakeholders en beleidsterreinen worden betrokken en samen komen tot een visie op licht in de openbare ruimte. Vanuit de visie kunnen diverse concrete maatregelen worden genomen, waarbij vaak tegelijk ook energiebesparing wordt gerealiseerd. Licht is een overkoepelende factor die een rol speelt bij het behalen van allerlei doelen van gemeenten, provincies en anderen die werken in de openbare ruimte.

Inhoud en resultaat
Deze cursus brengt alles bij elkaar om lichthinder op zo integraal mogelijke wijze aan te pakken. Doel is te komen tot bewust verlichten van de openbare ruimte waarin rekening wordt gehouden met de voordelen en de nadelen van licht. Uitgangspunt is een samenwerking tussen de relevante vakgebieden en de samenhang tussen regels, beleid en uitvoering.

Doelgroep
Primair is de cursus bestemd voor beleidsadviseurs,beheerders en vergunningverleners bij ruimtelijke ordening, milieu, openbare werken/verlichting, stedenbouw, natuur en landschap bij gemeenten en provincies. Daarnaast is de cursus interessant voor landschapsarchitecten en stedenbouwkundige adviesbureaus, die de openbare ruimte invullen.

Opzet cursus
Het programma bestaat uit 2 theoretische blokken in de ochtend en twee praktijkblokken in de middag.

Cursusmateriaal
U ontvangt een syllabus met daarin de handouts en relevante achtergrondinformatie. Verder krijgt u in de periode rond de cursus ook één maand gratis toegang tot de unieke digitale kennisbank Rechtbank.nu.

Cursusleiding
De cursus wordt verzorgd door Licht en Donker Advies (Jaklien Vlasblom en Beatrijs Oerlemans) en Sotto le Stelle (Wim Schmidt). 






 


Programma


Ochtend


In de ochtend vergroten de deelnemers hun (theoretische) kennis over licht in de openbare ruimte, bezien vanuit techniek en maatschappij:
  • Welke vormen van licht zijn er in onze openbare ruimte?
  • Wat is de impact van licht op onze maatschappij?
  • Hoe kun je de negatieve impact beperken vanuit techniek?
  • Op welke manieren kun je meten en rekenen?
  • De vele foto’s geven de deelnemers een scherper beeld en gevoel bij licht en donker.

Blok 1 Introductie en basisbegrippen

  • Introductie in licht: wat zien we, waarom kunnen  we iets zien?
  • De ontwikkeling van kunstmatig licht in vogelvlucht..
  • Waarom gebruiken we kunstlicht?
  • Lichthinder en lichtvervuiling: wat is de impact op mens, dier en omgeving?
  • Duisternis als kwaliteit.
  • Instrumenten om de hoeveelheid licht te laten zien, te meten en te analyseren
  • Technische opties: dimmen, afscherming, soorten armaturen, led verlichting, kleurkeuze.
  • Internationale aspecten: IDA, wetgeving diverse Europese landen.

Blok 2 Softwaremodel IPO Licht: Ruimtelijke impact van licht

Softwarepakket IPO Licht berekent en visualiseert de invloed van lichtbronnen op omwonenden, op het landschap en op de sterrenhemel. De deelnemers maken in korte tijd kennis met het pakket door de volgende stappen te doorlopen:

  • Op de geografische kaart van een specifiek gebied worden verschillende ruimtelijke ontwikkelingen getoond zoals de aanleg van een weg, woonwijk, bedrijven- of sportterrein;
  • Bekeken wordt tot op welke afstand de verlichting nog zichtbaar is en wat het effect is op de hemelhelderheid.
  • Besproken wordt hoe IPO Licht kan worden ingezet bij ruimtelijke ontwikkelingen.

Middag

In de middag gaan de deelnemers aan de hand van casussen aan de slag met regelgeving, beleid en uitvoering. Onderwerpen die aan de orde komen zijn:

  • In welke situaties krijg je te maken met het thema licht/donkerte?
  • Welke mogelijkheden bieden landelijke en lokale wet-en regelgeving daarbij?
  • Wanneer bieden de NSVV richtlijnen Lichthinder houvast?
  • Welke rol kan licht en donker innemen in regulier werk op diverse beleidsterreinen?
  • Hoe kunnen concrete individuele lichtbronnen aangepakt worden?
  • Hoe kan de lichtimpact worden meegenomen bij lokale ruimtelijke ontwikkelingen?

Blok 3 NSVV richtlijnen en aanbevelingen omtrent Lichthinder

Introductie in de NSVV richtlijnen en aanbevelingen voor lichthinder van openbare verlichting,  sportterreinen, reclames, aanlichten van (gemeentelijke) gebouwen. Deze richtlijnen zijn formeel geen vastgestelde wetgeving maar spelen een belangrijke rol wanneer concrete lichthinder zich voordoet.

Blok 4 Wet/regelgeving, beleid en uitvoering  - praktijkcasussen

Het onderwerp lichtvervuiling is niet een apart of nieuw beleidsveld maar maakt onderdeel uit van:

  • openbare verlichting, verkeer;
  • milieu, energie, duurzaamheid, leefbaarheid;
  • ruimtelijke ordening en wonen;
  • natuur en landschap;
  • bedrijven, economie, reclame;
  • sport.

Wat kun je als lokale overheid ondernemen om lichthinder te verminderen en donkerte te versterken? Voor diverse voorbeelden uit de dagelijkse praktijk worden de volgende aspecten doorlopen:

  • relevante wet- en regelgeving (naast bovengenoemde NSVV richtlijnen);
  • lokaal beleid en visiedocumenten;
  • uitvoering in concrete projecten.

Deelnemers kunnen hierbij ook hun eigen casussen inbrengen

Blok 5 Afsluiting

In dit blok is ruimte voor overblijvende vragen en casussen van deelnemers.

Verder wordt besproken op welke wijze iedere deelnemer de opgedane kennis in haar eigen werkveld kan inzetten om te komen tot Bewust Verlichten van de openbare ruimte.

Docenten

Beatrijs Oerlemans werkt zowel voor Licht en Donker Advies als voor bureau de Kok & partners. Samen met haar collega Daaf de Kok schreef zij onder andere ‘Handboek licht/donker’ (in opdracht van het Interprovinciaal Overleg) en het boek ‘Licht en ruimte, openbare verlichting in de omgeving’ (in opdracht van CROW). Daarnaast schrijft ze beleidsplannen en uitvoeringsprogramma’s voor gemeenten, met name op het gebied van licht in de openbare ruimte.

Jaklien Vlasblom werkt bij Licht en Donker Advies. Zij heeft tien jaar ervaring bij de provincie Utrecht en het samenwerken met gemeenten. Vanuit de uitvoering van energie- en klimaatbeleid stapte ze door naar energiezuinige verlichting. Ze nam onder andere zitting in de landelijke Taskforce Verlichting en startte het thema donkerte en lichtvervuiling in haar eigen organisatie. Sinds 2012 is ze werkzaam voor Licht en Donker Advies. Ze helpt gemeenten hun visie en aanpak te bepalen aangaande openbare verlichting, overige lichtbronnen, hun relatie tot de openbare ruimte en duurzaamheid.

Wim Schmidt van Sotto le Stelle is opgeleid als psycholoog en sterrenkundige en heeft de laatste 12 jaar zich gewijd aan lichthinder. Hij is de inspirator achter de wetgeving betreffende assimilatiebelichting voor kassen en heeft half Nederland qua duisternis nu in kaart gebracht. Hij geeft advies aan diverse overheden om tot vermindering van de lichtbelasting te
komen. Tevens is hij voorzitter van het Platform Lichthinder.

Evaluaties

  • Zeer motiverend en goede informatie
  • Informatief, genoeg ruimte voor vragen
  • Cursusleiders weten waarover zij praten
  • Goede opbouw qua onderwerpen